HANDMASSAGE                  VOOR KWETSBARE OUDEREN.(IN DE ZORG)

Aanraking: 

In de laatste levensfase is er in de dagelijkse zorg voor dementerende mensen vaak weinig ruimte voor echt (lichamelijk) contact. Toch kan een kleine handeling als een handmassage veel betekenen voor zowel de cliënt als de zorgverlener. Het kan angstige en onrustige gevoelens verminderen en er is een moment van echt en warm contact.  

Massagetechnieken 

De Westerse massagevormen zijn veelal gericht op het fysieke vlak en werden in het oude Griekenland al onderverdeeld in Medische massage en Hygiënische massage. Enkele voorbeelden van Westerse massagevormen zijn bijvoorbeeld fysiotherapie, sportmassage en Zweedse massage.

In de zorg 

zijn we vooral gericht op functionaliteit, als het op aanraking aankomt. We wassen, wrijven, verbinden en verzorgen. Desondanks masseert iedereen wel eens, zonder het zich te realiseren misschien. Bij hoofdpijn wrijf je over je voorhoofd op slapen, je wrijft over een, geeft iemand een aai, etc

 Massage in de zorg:

 In steeds meer sectoren van de zorg wordt de meerwaarde van massage erkend. Denk hierbij aan palliatieve en terminale zorg, aan mensen met een verstandelijke beperking, aan kinderen en dementerenden. Massage kan de ontvanger laten voelen dat zijn of haar lichaam ook nog steeds een bron van aangename ervaringen kan zijn, ondanks dat de wereld niet meer zo is als ze ooit was. Daarnaast kan massage helpen ontspannen en tot rust komen. Zo heeft het een positief effect op het algehele gevoel van welbevinden. Soms duurt het even voor een dementerende aanraking toelaat wanneer deze niet verpleegtechnisch is, vooral wanneer deze in een fase van desoriëntatie, wantrouwen of onveiligheid verkeert. Een simpele handreiking, een aai over de wang of een klopje op de schouder kan dan een opstapje zijn. Realiseer je dat sommige zorgvragers moeite kunnen blijven hebben met het aangeraakt worden   Daar trek ik dan mijn conclusies uit en neem het ook op in het zorgdossier. In een later stadium zou dat eventueel kunnen veranderen. 


Massage

werkt kalmerend en verkwikkend, troostend en/of als warme mantel; versoepelt en ontspant de spieren; vermindert stress en slapeloosheid; kan gevoelens van eenzaamheid verlichten; verzacht spanningen; verlaagt de bloeddruk; geeft zelfvertrouwen en een prettig gevoel door het vrijkomen van endorfine, een kalmerend hormoon dat in de hersenen wordt aanmaakt; stimuleert de bloedsomloop; activeert de lymfeklieren, waardoor gifstoffen uit het lichaam worden afgevoerd; verzorgt de huid; activeert het immuunsysteem en vergroot de afweer tegen ziekten; bevordert de spijsvertering; werkt heilzaam bij constipatie en buikkramp; verlicht spanningshoofdpijn; kan het contact met het eigen lijf bevorderen en het helpen accepteren zoals het is, zoals na amputatie, een verlamd lichaamsdeel na CVA, bij Parkinson, spier- en zenuwziekten. Zoals eerder al werd genoemd kan massage voor sommige mensen ook onrust oproepen, bijvoorbeeld met een confrontatie met het verleden, zoals gebrek aan liefdevolle aanraking, of een herinnering aan traumatisch verlopende aanrakingen zoals ongewenste intimiteiten. Bij de ontvanger kan ook een versterking van seksuele behoeften en gevoelens optreden. Dit komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Voordat tot masseren wordt overgegaan moet je zeker weten of de massage werkelijk op zijn plaats is voor die persoon op dat moment en is het goed te controleren of er misschien redenen zijn niet te masseren.

Geborgenheid & acceptatie 

Tijdens massage, ook van kleine gebieden (hand, nek), staat de hele persoon centraal. Als je kunt helpen de ontvanger, vooral in de eerste stadia van dementie, een diepe ontspanning en een gevoel van veiligheid te laten ervaren, komt er vaak meer ruimte voor emoties en gevoelens. Angst, verdriet of woede kan aan de oppervlakte komen, waardoor deze emoties geuit kunnen worden en vervolgens losgelaten. Een gespecialiseerde, maar ook de amateur masseur en de liefdevolle verzorger of partner zal daar ruimte voor bieden, luisteren en troosten. Zo brengt massage ook op het emotionele vlak verlichting, waardoor vaak een nog diepere ontspanning ontstaat. Acceptatie van het onvermijdelijke kan dan een stukje dichterbij komen. Ook later, bij diepere dementie, kan aanraking een diep gevoel van basisveiligheid bieden en geborgenheid. Het fijne van het werken met geurige olie hierbij is dat je, wanneer bekend is welke geuren iemand prettig vindt, diep in kunt werken op dit gevoel van geborgenheid. Je kunt dit gegeven prima gebruiken bij een aanstaande opname in de instelling, door favoiete geuren subtiel te verdampen thuis en dit voort te zetten in de eerste weken na opname in de slaapkamer van de zorgvrager. Herkenning van de prettige geur helpt een dementerende zich eerder thuis te voelen. En dat niet alleen. Ook voor familieleden kan de herkenning van een prettige geur in de nieuwe woonomgeving steun geven bij het verdriet. In de zorg voor de dementerende kan gekozen worden voor een handmassage, voetmassage, maar ook voor een gezichtsmassage en/of hoofdhuidmassage. Wellicht geef je ook een nek-schouder- of zelfs een volledige lichaamsmassage, afhankelijk van de situatie.



Essentiële oliën en massage 




De combinatie van massage met het gebruik van essentiële oliën was al bekend bij de oude Grieken en Romeinen. Tijdens een massage komt een deel van de essentiële oliën via de huid in de bloedbaan, waardoor het zenuwstelsel en andere delen van het lichaam zich ontspannen of juist worden geactiveerd. Door het gebruik van ontspannende essentiële oliën zoals lavendel en wild orange, kunnen stress en spanningen worden tegengegaan en het algemene welbevinden van je zorgvrager (zowel lichamelijk als geestelijk) worden bevorderd. Maar ook via het reukorgaan worden signalen naar de hersenen verzonden. Denk in dit verband bijvoorbeeld aan aroma's die je op rug en borst in kunt masseren ter ondersteuning van de luchtwegfunctie zoals grove den, cypres, karwij en dergelijke. 

Massage van de handen 

Handmassage wordt algemeen als het meest laagdrempelig gezien van alle massages. Het is samen met voetmassage de meest toegepaste massage in de palliatieve zorg. Werk met een geschikte basisolie, waaraan je eventueel een specifieke essentiële olie toevoegt.(lavendel en wild orange)_ Let erop dat voor ontvanger en gever de geur prettig en veilig is.

 

De volgende korte handmassage is een prettig en ontspannend voorbeeld: Mogelijke toepassingen: stress, angsten, somberheid, nervositeit, eenzaamheid, reumatische pijnen, stijfheid, (dreigende) contracturen. 

Absolute contra-indicaties: koorts, lokale ontstekingen en wonden, verse littekens, (besmettelijke) huidaandoeningen, infusen of shunts ter plaatse, trombocytopenie, flebitis (aderontsteking), tijdens het inlopen van chemotherapie, rondom fentanyl-, nicotine- en andere medicatiepleisters, cardiaal oedeem (vocht rond het hart) en angina pectoris (hartkramp), ernstige benauwdheid, ernstige vermoeidheid, allodynie, delier, psychose.           Relatieve contra-indicaties: neuropathie op de betreffende plaats(en), vermoeidheid, zwelling, pijn, infiltraten, littekens, osteoporose of afwijkende gewrichtsstand, (pas je techniek en intensiteit aan, raadpleeg eventueel tevoren de arts), lokaal oedeem (vooral bij blokkades in de afvoer, bijvoorbeeld na okseltoilet bij mammacarcinoom - raadpleeg de arts of lymfedrainage therapeut)..